Bekijk deze nieuwsbrief in de browser
     
 
Deel ons op Facebook Ga naar www.kampen1854.nl  
Ga naar www.kampen1854.nl
 
     
 
     
  Beste lezer,  
     
 
     
  Voor u ligt de eerste nieuwsbrief van de Stichting Gereformeerd Erfgoed Kampen. De initiatiefnemers beogen de geschiedenis levend te houden. Meer specifiek: dat deel van de geschiedenis van Kampen, waar deze bepaald werd door de aanwezigheid van het theologisch onderwijs in correspondentie met andere instituten: hbo-opleidingen, gemeentelijke overheid, kerk en uitgeverij, om er enkele te noemen.

Onze stichting is nieuw en zoekt haar weg. De geschiedenis levend houden met het oog op de toekomst. Hoe dat gaat gebeuren?

We hebben inmiddels een aantal initiatieven ontwikkeld. Deze nieuwsbrief is er daar één van. We denken ook aan studiebijeenkomsten, lezingen, het organiseren van bezoeken waarbij specifieke aspecten van Kampen centraal staan. En last but not least willen we veel ruimte geven aan de onderlinge ontmoeting. Maar er is meer te bedenken en daar willen we graag iedereen bij betrekken. Alle suggesties zijn van harte welkom!

Onze stichting wil verbinden en inspireren. Het is in ieder geval niet de bedoeling het heimwee naar een gestold verleden te koesteren. Het gaat om het levend houden van wat achter ons ligt met het oog op wat nog komt. Wie verder wil kijkt terug. Het verleden kan een les zijn, maar ook inspiratie voor de toekomst. Dat is iets anders dan alleen maar weemoed en reünie.

Leven we op een kantelpunt van de tijd? Of denkt iedere generatie dat? In ieder geval ziet het decor van vandaag er heel anders uit dan enkele decennia geleden. Andere kleuren, andere beelden, andere coulissen. Kampen is terug naar waar het ooit begin: een provinciestad die het moet hebben van waar alle provinciesteden van leven: bedrijvigheid, bereikbaarheid, cultuur, recreatie. Heel gewoon eigenlijk.

Ook onze traditie verandert in rap tempo. Lost het cement tussen de stenen op? Of zijn het de stenen zelf die verkruimelen?

Dat zijn geen vragen waar eenvoudig een antwoord op is te geven. Het is een zoektocht: wat is ballast, wat is overbodig geworden door de tijd? Wat is waard om behouden te blijven, wat is noodzakelijke proviand om te overleven?

Onze stichting pretendeert niet het antwoord te kunnen geven, laat staan te weten. Maar waar we als initiatiefnemers – en ik hoop met ons steeds meer anderen – van overtuigd zijn is dat een deel van de antwoorden die we zoeken in het verleden zijn te vinden. En dat het vuur dat hier meer dan honderdvijftig jaar volop heeft gebrand op de een of andere wijze ook warmte kan bieden aan toekomstige generaties. Dat het de moeite waard is om het verleden te bewaren en toegankelijk te houden.
 
 erfgoed 141013 005   erfgoed 141013 007 
 erfgoed 141013 005   erfgoed 141013 015
 
     
 
     
     
 

De wandeling

Op 14 oktober 2013 wandelde een gezelschap vanuit de Burgwalkerk tweemaal linksaf de Burgwalstraat in, het bewonderde de veelkleurige nieuwe bebouwing van wat vroeger de Gast- en Proveniershuizen waren van de stad Kampen. De gids leidde het groepje de Boven Nieuwstraat in, om dan direct links de parkeergarage in te schieten. Het was druk in deze achtertuin van Margaretha-IJsselheem, onder de aanleunwoningen. In het open gedeelte kreeg het gehoor het verhaal van de Afgescheidenen in Kampen te horen (op 13 en 14 oktober 1834 werd in Ulrum de Akte van Afscheiding getekend: de eerste, bescheiden, uittocht uit de toenmalige Hervormde Kerk, dat ‘toenmalige’ moet er wel bij). De overheden van Staat en Kerk hadden de beweging willen stuiten: maar dat kon grondwettelijk niet: sinds 1796 was er immers vrijheid van godsdienst in deze landen; vastgelegd in de Grondwet(ten), 1798, 1814.

Rond 1850 was het slechts een kleine groep in onze stad (die toen nog geen 12.000 inwoners telde): een honderdtal ‘gereformeerden’. Die groep – typisch verschijnsel in de moderne tijd – stond op scheuren (1851), want, waar leven is, is scheuren en scheiden! Negentien manslidmaten en twee weduwes traden uit (met hun gezinnen) en sloten zich aan bij het landelijke kerkverband van de Christelijk Afgescheiden Kerk (een van de voorlopers van de Gereformeerde Kerken in Nederland). De anderen bleven alleen staan (onder Derk Hoksbergen: hieruit op den duur de Gereformeerde Gemeente), heden, naar mijn bescheiden mening, een bloeiende kerkgemeenschap in deze stad.

Maar we stonden op die open plek tussen Boven Nieuw en Hofstraat. Dáár was ooit het eerste kerkgebouw van de groep-1851 gevestigd, in een vroegere werkplaats, de steunberen zijn nog in het pleisterwerk terug te vinden. Er was geen tijd om het verre verleden in te duiken: er zijn hier reeds bouwsporen uit de 12de eeuw gevonden! En brandsporen uit de 14de : deze garage is een bewaard gebleven archeologische site. Maar we zitten nu in de negentiende eeuw: de opkomst van de sigarenindustrie, de Hofstraat werd geregeerd door de bel van Boele, de grote fabriek – een straat overspannend gebeuren – de bel gaf de werktijden  aan. Verderop de nieuwbouw van de drukkerij van J.H. Kok uit 1908 (een eerste steen herinnert daar aan): de uitgever van gereformeerd Nederland. De muurreclame Hofstraat hoek Geerstraat (Het Kamper Advertentieblad) laat zien hoe ondernemend Kok was.

Nu het wonder: die kleine groep-1851 had een enorme aantrekkingskracht, op nieuwkomers in de stad (die op de industrie afkwamen of op de mogelijkheid die Kampen nog steeds bood aan nieuwe stadsboeren), en op veel andere Kampenaren. In 1875 kon men reeds een nieuw, ruim kerkgebouw, betrekken aan de Burgwal, met een degelijke pastorie ernaast. Toen had men 900 leden. Die groei had natuurlijk alles te maken met de komst van de Theologische School, eind 1854. Een eerste bijzondere school was toen reeds geopend (1853): het begin van al het protestants-christelijk onderwijs in Kampen. En daarom waren we op pad, mensen die zich verbonden weten met die School en dat verleden (van sociale en politieke actie ten behoeve van de stad). Natuurlijk liepen we even door naar de kop van de Oudestraat (u begrijpt wel waarom) en keken op de Koornmarkt neer op de zonnewijzer, een geschenk van de Universiteit aan de stad.
Jaap van Gelderen
 
     
 
     
     
 

Gereformeerd cultureel erfgoed: Theologisch onderwijs in Kampen

Op 5 april 2013 werd de Stichting Gereformeerd Erfgoed Kampen opgericht. De stichting heeft ten doel ‘het levend houden van het cultureel, religieus en kerkelijk erfgoed dat een herinnering vormt aan de rijke historie van het ontstaan en de ontwikkeling van de theologische opleiding in Kampen sinds 1854, en de in die periode ontstane relaties met andere organisaties waaronder de gemeente Kampen`.  
Met de Gemeente Kampen wordt overlegd hoe deze geschiedenis in tastbare herinnering kan blijven, dit overleg is nog gaande.
De oude archieven waren reeds sinds 1970 raadpleegbaar bij de Kamper archiefdienst – immers een verleden dat wordt gedeeld met de vrijgemaakte theologen; nu zijn ook de nieuwste gedeelten overgebracht en worden op deskundige wijze geïnventariseerd. Ook de archieven van de Gereformeerde Kerk (vanaf 1835/1852), het studentencorps F.Q.I. (1863), alsmede dat van uitgeefmaatschappij Kok (1894) zijn hier raadpleegbaar.

Geplande activiteiten:
  • Het beleggen van jaarlijkse bijeenkomsten (te Kampen) voor donateurs en andere geïnteresseerden, in het voorjaar en in het najaar, met als kern een historische of actuele voordracht, omlijst door muziek. De eerste bijeenkomst vindt plaats op 6 oktober 2014. In een volgende nieuwsbrief ontvangt u nadere informatie.
  • Het faciliteren van stadwandelingen langs ‘gedenkwaardige’ locaties in Kampen, door het opstellen van een wandelwijzer met informatie.
  • Het coachen van personeel van het Gemeentelijk Archief en het Gemeentelijk Museum opdat zij in staat zijn adequate informatie te bieden over het ‘theologische verleden’ van de stad en archiefonderzoekers adequaat te begeleiden.
  • Het verzorgen van een jaarlijks in december te verschijnen bescheiden boekje als geschenk voor de donateurs.

Initiatiefnemers: Henk Kleemans; Hans Althuis;  Bert Endedijk ; Jaap van Gelderen; Cees Houtman; Okke Pol.

Bestuur in 2014:
Bert Endedijk, voorzitter: Okke Pol, secretaris; Jenny de Wilde, penningmeester; Hans Althuis, Jaap van Gelderen en Cees Houtman.
 
Secretariaat stichting: Okke Pol, Lindestraat 3, 8266 BG, Kampen, mailadres: o.pol@home.nl  

U kunt donateur worden van de Stichting. Bankrekening van de Stichting is: NL21ABNA0548186855 t.n.v. Kampen 1854, St. Geref. Erfgoed.  Richtbedrag: minimaal € 25,- per jaar.
 
     
 
     
     
 

Alumni-praat: Je eigen feestje vieren

Als je gaat studeren: waarom zou je dan een plek kiezen waar vroeger alles beter was, waar je eindeloos moet aanhoren van de ouderejaars dat het er vroeger, toen de kunstacademie er nog was, nog bruiste van de energie? Waarom een plaats waar het studentenleven op sterven na dood is? In hemelsnaam: waarom Kampen?
Ik herinner me een proefcollege waaraan ik deelnam, toen ik nog in het examenjaar van de middelbare school zat. Het was een systematisch-theologisch college en het werd gegeven door ene professor Neven. En het was precies wat ik mij voorstelde van theologie. Het ging precies over de dingen die ik zo mateloos interessant vond. Het was precies ook datgene, waarmee ik me de hele dag wel zou willen bezighouden. Op dat college hoorde ik gedachten over God, mens en wereld die ik zelf nog nooit gedacht had en ook nog nergens was tegengekomen. Ik hoorde de geloofsinhoud van mijn traditie verwoord op een manier die volstrekt nieuw voor mij was: verfrissend, zonder taboes, zonder dogmatische vooringenomenheid. Sinds dat proefcollege wist ik: het moest theologie worden. En steden buiten Kampen waren eigenlijk geen optie meer.
Dat de studie theologie vele malen breder was dan de systematische vakken alleen, dat er bijvoorbeeld ook talen geleerd moesten worden bij Dineke Houtman en Tertius Bolhuis, en dat je onder de vriendelijke dwang van Riek van Haeringen moest leren praten over je diepste zielenroerselen (Persoon & Professie), dat heb ik in mijn eerste studiejaren aan den lijve moeten ondervinden. Terwijl leeftijdsgenoten zich, naar mijn voorstelling althans, avond aan avond laafden aan de vloeibare geneugten des levens, zat ik ergens op een duister kamertje woordjes te leren van talen die niet meer gesproken worden. Terwijl anderen ervoor kozen om dagelijks hun grenzen te verleggen of om juist de hele dag op bed te blijven liggen, zat ik op college met frisse tegenzin op mijn onbeduidende gevoelens te reflecteren. Pas veel later, eigenlijk pas toen mijn promotieonderzoek naar de theologie van Breukelman in de steigers kwam te staan en ik de pastorie betrok, ontdekte ik dat die vreemde oude Bijbelwoorden in feite springlevend zijn en dat je daarom moet thuisraken in die woordwereld om ze zondag aan zondag nieuw leven in te kunnen blazen (D.V. en wij leven, uiteraard). En, eerlijk is eerlijk: in zowel het pastoraat als in de verkondiging als bij het vergaderen is het buitengewoon waardevol, zo niet essentieel, om te kunnen verwoorden wat je voelt.

In Kampen werd er heus niet alleen hard gewerkt. Er werd ook hard gefeest, zij het op een wat bijzondere manier. Met enige regelmaat nam ik vrienden mee naar ThUK-feestjes die te Kampen georganiseerd werden door de Culturele Commissie, een commissie waarin ik ook nog een tijdje zitting heb genomen. En daar, in de koffiekamer, keken mijn vrienden hun ogen uit. De koffiekamer was groot, maar veel mensen waren er niet. De muziek stond hard, maar gedanst werd er eigenlijk niet. De drank was nagenoeg gratis – en toch werd er nauwelijks gedronken.

Ironisch genoeg kun je je waarschijnlijk geen betere voorbereiding wensen op het leven in de pastorie dan een studie in Kampen. Ook als dominee moet je soms onder ogen zien dat je activiteiten niet altijd lopen zoals je zou willen, of dat er maar weinig belangstelling is voor dingen die jij cruciaal acht voor een evenwichtig mensenleven. Natuurlijk wil je zoveel mogelijk mensen bereiken als voorganger, maar als het erop aankomt, moet je je eigen feestjes durven vieren. Je moet kunnen omgaan met een wereld die haar ogen doorgaans op héél andere dingen heeft gericht dan op de kerk waaraan je je hart hebt verpand. Dat je zó in je ambt kunt staan, realistisch maar toch opgewekt, en zonder een spoortje van bitterheid: dat kun je alleen als je in Kampen gestudeerd hebt.

Gerard van Zanden studeerde in Kampen tussen 2005 en 2012 en is nu predikant in de Protestantse Gemeente te Pesse (Drenthe) en assistent in opleiding aan de Protestantse Theologische Universiteit, vestiging Amsterdam
 
     
 
     
     
 

Zonnewijzer onthuld

Op 22 juni 2013 is door burgemeester Bort Koelewijn en wethouder Janita Tabak het kado van de Protestantse Universiteit voor de gemeente Kampen onthuld.

„In Uw Licht zien wij het licht”, staat er op de zijkant van het kunstwerk in Kampen. Op de Koornmarkt, voor de ingang van de voormalige Protestantse Theologische Universiteit (PThU), herinnert een zonnewijzer aan 158 jaar theologieonderwijs in deze stad.

Kunstenares Gera van der Leun, die de zonnewijzer in opdracht van de PThU maakte, zegt bij haar werk te hebben gespeeld met licht. „Dat begon al toen ik als student aan de kunstacademie in Kampen sculpturen maakte. Ik ontdekte dat ze er ’s ochtends heel anders uitzagen dan later op de dag. Het licht beïnvloedt de wijze waarop je de dingen ziet.”
De zonnewijzer, met een bronzen bovenzijde en een dikke glazen plaat als wijzer, rust op een stenen sokkel. Daarin staat ook het tekstgedeelte uit Psalm 36.

Het kunstwerk is niet het enige in Kampen dat aan de PThU herinnert. Niet alleen staan de voormalige universiteitsgebouwen er nog. Er moet op termijn ook een herinneringsruimte komen in de voormalige Van Heutzkazerne. Dat gebouw wordt opgeknapt en omgevormd tot een cultuurcentrum.
 
     
 
 
     
  Stuur deze nieuwsbrief door

Deel ons op Facebook
Deel ons op Facebook